El léxico y la cultura mercantil en Francisco de Asís según sus escritos

  • Darío José Mercado Luna Facoltà Teologica San Bonaventura Seraphicum
Palabras clave: Léxico mercantil, Cultura mercantil, Bienes, Restitución, Pobreza

Resumen

Francisco de Asís es sin duda una de las figuras más estudiadas de la historia y ha sido abordado desde diferentes perspectivas. Sin embargo, hay una de singular importancia para entender su pensamiento: su condición de mercader. Este hecho nos ha llevado a plantear la hipótesis de que el vocabulario de Francisco y su experiencia cristiana estuvieron notablemente influidos por el léxico y la cultura mercantil, que en aquella época determinaban no solo las relaciones comerciales, sino también las sociales. A través del método de lectura temático-diacrónico y del análisis fenomenológico del léxico y de su campo semántico, hemos identificado el significado y el alcance del léxico y de la cultura mercantil y determinado las implicaciones sociales, económicas, teológicas y antropológicas que los caracterizan y constituyen en los escritos de Francisco de Asís.

Citas

Fuentes patrísticas y eclesiásticas

AMBROSIUS MEDIOLANENSIS. Pars Altera qua continentur libri De Iacob, De Ioseph, De Patriarchis, De Fuga saeculi, De interpellatione Iob et David, De Apologia David, Apologia David Altera, De Helia et ieiunio, De Nabuthae, De Tobia. Vienna: Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 1997.

AMBROSIUS MEDIOLANENSIS. Expositio Evengelii secundum Lucam. París: Sources Chrétiennes, 1956.

AMBROSIUS MEDIOLANENSIS. De Nabutae. Leipzig: Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 1997.

AURELI AUGUSTINI. Sermones. Viena: Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum,1904.

AURELI AUGUSTINI. Epistulae. Viena: Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 1904.

BENEDICTUS DE NURSIA. La Règle de Saint Benoît. París: Sources Chrétiennes, 1972.

BERNARDUS CLARAVALLENSIS. Sermons pour l’année. París: Sources Chrétiennes, 2004.

BERNARDUS CLARAVALLENSIS. Obras completas de san Bernardo, Sermones litúrgicos. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1986.

BERNARDUS CLARAVALLENSIS. «De Consideratione ad Eugenium Papam». En Opere di san Bernardo. Trattati. Milano: Città Nuova, 1984.

BERNARDUS CLARAVALLENSIS. Liber de praecepto et dispensatione. París: Sources Chrétiennes, 2000.

CLEMENTIS ALEXANDRINI. Quis dives salvetur. París: Sources Chrétiennes, 2011.

CONCILIO LATERANENSE IV. En Conciliorum Oecumenicorum Decreta. Bolonia: Edizioni Dehoniane, 2013.

Decretum Magistri Gratiani: concordia discordantium canonum. Graz: Lipsiensis secunda, 1959.

EUSEBII HIERONYMI. Commentariorum in Evangelium Mattheaei. París: Sources Chrétiennes, 1979.

GAUFRIDI ABBATI. Declamationes ex s. Bernardi sermonibus. París: Patrología Latina, 1862.

GREGORIUS MAGNUS. Homiliae in Evangelia. París: Sources Chrétiennes, 2005.

GREGORIUS MAGNUS. Regle Pastorale. París: Sources Chrétiennes, 2011.

GREGORIUS MAGNUS. Registrum Epistolarum Libri I-VII. Turnholti: Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 1982.

GREGORIUS MAGNUS. Libri VIII-XIV. Turnholti: Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 1982.

GUILELMUS DE ST THIERRY. Commentatio ex Bernardo 33C. París: Patrología Latina, 1879.

HIERONYMUS. Epistola ad Rusticum monacum. Turnhout: Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, 1984.

HONORII III. Opera. París: Bibliotheca Patristica, 1879-1882.

INNOCENTIUS III. Libellus de eleemosyna. París: Patrología Latina, 1855.

INNOCENTIUS III (LOTHARII CARDINALE). De Miseria humane conditionis. Lucani: Aedibus Thesauri Mundi, 1955.

ISIDORO DE SEVILLA. Etimologías. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 2006.

LEO MAGNUS. Sermo. Paris: SC, 1972.

SALVIANUS MASSILIENSIS. Les Livres de Timothée a l’Église. París: Sources Chrétiennes, 1982.

SANCTI BASILII MAGNI. Homilia in illud dictum evangelio secundum Lucam: «Destruam horrea mea, et majora aedificabo». París: Patrología Griega, 1857.

STEPHANUS GRANDIMONTENSIS. Liber Sententiarum sev Retionum. Turnholti: Corpus christianorum continuatio medievali, 1968.

ORIGENIS. Zehnter Band Origenes Matthäusklärung. Leipzig: De Gruyter, 1935.

Commentaire sur saint Jean, Tome IV (Livres XIX et XX). París: Sources Chrétiennes, 1982.

PETRI CANTORIS PARISIENSIS. Verbum Adbreviatum Textus prior. Turnhout: Brepols, 2012.

PETRI CANTORIS PARISIENSIS. Summa de sacramentis et animae consiliis I-III. Louvain-Lille-Montreal: Corpus christianorum continuatio medievali , 1954-1967.

Sermones de tempore, 447D. París: Patrología Latina, 1855.

Fuentes franciscanas

FRANCISCI ASSISIENSIS. Scripta. Editado por Carolus Paolazzi OFM. Grottaferrata: Edizioni Quaracchi, 2014.

Los Escritos de Francisco y Clara de Asís. Textos y apuntes de lectura. Editado por Julio Herranz, Javier Garrido y José Antonio Guerra. Oñati: Ediciones Franciscanas Arantzazu, 2001.

Diccionarios e instrumentos

BLAISE, Albert. Dictionnaire latin – français des auteurs chrétiens. Turnhout: Brepols, 1954.

DU CANGE Charles. Glossarium ad Scriptores mediae et infimae latinitatis. Nueva York: New York Public Library, 1983.

EDLER, Florence. Glossary of Medieval Terms of Business. Ialian Series 1200-1600. Nueva York: Kraus Reprint, 1970.

FORCELLINI, Egidio. Lexicon totius. Padua: Typis Seminarii, 1864.

NIERMEYER, Jan Frederik. Mediae Latinitatis Lexicon Minus. Leiden, Nueva York, Colonia: E. J. Brill, 1993.

Estudios franciscanos

BARTOLI, Marco. Pater Pauperum. Francesco, Assisi e l’elemosina. Padua: Edizioni Messaggero Padova, 2009.

DALARUN, Jacques. Francesco: un passaggio Donna e donne negli scritti e nelle leggende di Francesco d’Assisi. Roma: Viella, 1994.

DALARUN, Jacques. Corpus Franciscanum, Francois d’Assisi, corps et textes. Bruselas: Zones sensibles, 2021.

FORTINI, Arnaldo. Nova Vita di san Francesco d’Assisi. Milán: Alpes Casa Editrice, 1926.

FRUGONI, Chiara. Storia di Chiara e Francesco. Turín: Einaudi, 2017.

LAVILLA, Miguel. La imagen del siervo en el pensamiento de san Francisco de Asís, según sus escritos. Valencia: Editorial Asís, 1995.

MANSELI, Raoul. San Francesco d’Assisi. Editio maior. Milán: San Paolo edizioni, 2013.

MARANESI, Pietro. Il mercante e la sposa, il linguaggio delle metafore in Francesco e Chiara d’Assisi. Bolonia: Edizioni Dehoniane Bologna, 2014.

MARINI, Alfonso. Francesco d’Assisi, il mercante del regno. Città di Castello: Carocci editore, 2019.

MERCADO LUNA, Darío José. «Valores y antagonismos del Reino de Dios según los escritos de san Francisco de Asís y sus implicaciones teológicas y antropológicas». Tesis de Licencia, Pontificia Università Antonianum, 2020.

MERCADO LUNA, Darío José. «El léxico y la cultura mercantil en Francisco de Asís según sus escritos». Tesis Doctoral, Pontificia Università Antonianum, 2024.

MESSA, Pietro. Le fonti patristiche negli scritti di Francesco di Assisi. Asís: Porziuncola, 2006.

MESSA, Pietro. «I martiri, testimoni dell’economia di Francesco d’Assisi». En Prima e dopo. I protomartiri francescani, Antonio di Padova e Francesco d’Assisi, 7-8. Editado por Fabio Scarato. Padua: Edizioni Messaggero Padova, 2020.

MESSA, Pietro. Breviarium Sancti Francisci, un manoscritto tra liturgia e santità. Ciudad del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 2021.

MIRA, Giuseppe. «Aspetti di vita economica nell’Assisi di san Francesco». En Assisi al tempo di san Francesco. Atti del V Convegno Internazionale Assisi 13-16 ottobre 1977, 123-179. Asís: Società internazionale di Studi francescani, 1978.

MOLINA, Néstor. El Reino de Dios en el pensamiento eclesiológico y escatológico de san Francisco de Asís, según sus escritos y las fuentes hagiográficas del siglo XIII-XIV. Murcia: Espigas, 2015.

PELLEGRINI, Luigi. Ignorans sum et idiota. Gli scritti dell’«illetterato» Francesco e la loro «fortuna» lungo i secoli. Asís: Cittadella, 2017.

SCHMUCKI, Octaviano. «“Soy ignorante e idiota” (CtaO 39). El grado de formación escolar de san Francisco de Asís». Selecciones de Franciscanismo 11 (1982): 89-106.

TODESCHINI, Giacomo. Ricchezza francescana. Dalla povertà volontaria alla società di mercato. Bolonia: Mulino, 2004.

THORNTON, Ryan. Franciscan Poverty and Franciscan Economic Thought (1209-1348). Boston: Brill, 2023.

URIBE, Fernando. Leggere Francesco e Chiara d’Assisi. Milano: Edizioni Biblioteca Francescana, 2013.

VAN DIJK, Stephen. «The Breviary of Saint Francis». Franciscan Studies 9 (1949): 13-25.

WOLF, Kenneth Baxter. The Poverty of Riches. St Francis of Assisi Reconsidered. Oxford: Oxford University Press, 2003.

Otros estudios

D’ACUNTO, Nicolangelo. Assisi nel Medio Evo, studio di storia ecclesiastica e civile. Asís: Accademia Properziana del Subasio, 2002.

EVANGELISTI, Paolo. Il pensiero economico nel Medioevo. Roma: Carocci editori, 2016.

INTERNULLO, Dario. «Per un profilo storico e culturale della città di Roma fra XII e XIII secolo». Antonianum 94 (2019): 517-545.

LE BRAS, Gabriel. «Conceptions of Economy and Society in Economic Organization and Politics in the Middle Ages». En Cambridge Economic History. Volumen 3, 554-575. Cambridge: The University Press, 1963.

L’etica economica medievale, testi a cura di Ovidio Capitani. Bolonia: Il mulino, 1974.

LE GOFF, Jacques. Il cielo sceso in terra. Le radici medievali dell’Europa. Roma: Economica Laterza, 2007.

SANGALLI, Samuele. Il lessico settoriale delle realtà e dei fatti economici nell’Opera Omnia di S. Tommaso d’Aquino: esame filosofico del suo insieme. Roma: Pontificia Università Gregoriana, 2005.

Publicado
2025-06-09
Cómo citar
Mercado Luna, D. (2025). El léxico y la cultura mercantil en Francisco de Asís según sus escritos. Archivo Ibero-Americano, 85(300), 177-221. https://doi.org/10.48030/aia.v85i300.345